Een nieuw bos aanleggen betekent ook dat je de bodem ingaat. Denk aan plantgaten, grondbewerking, drainage of de aanleg van beheerpaden. Dat kan gevolgen hebben voor archeologische resten in de bodem. En ook als het bos er eenmaal staat, kunnen boomwortels en het beheer van het bos invloed hebben op archeologische waarden.
Daarom is het verstandig om archeologie al vroeg mee te nemen in de plannen voor bosaanplant.
Wanneer is archeologisch onderzoek nodig?
Of archeologisch onderzoek verplicht is, hangt af van het omgevingsplan, de gemeentelijke archeologische verwachtings- en beleidskaart en de oppervlakte en diepte van de geplande bodemingrepen.
Kijk daarom eerst welke regels en archeologische verwachtingen voor de locatie gelden. Neem bij voorkeur ook vroeg contact op met de gemeente- of regioarcheoloog.
Worden de geldende vrijstellingsgrenzen overschreden of zijn er bekende of verwachte archeologische waarden? Dan kan archeologisch onderzoek nodig zijn.
Meestal begint dat met een bureauonderzoek. Daarbij wordt onder meer gekeken naar de archeologische verwachting, de bodemopbouw, het historische grondgebruik en de geplande aanleg en het toekomstige beheer. Afhankelijk van de uitkomsten kan daarna booronderzoek of gravend onderzoek nodig zijn. Het bevoegd gezag bepaalt uiteindelijk welk onderzoek nodig is.
Wat kan bosaanplant met archeologische resten doen?
Niet alleen de aanplant zelf kan de bodem verstoren. Ook wat er daarna gebeurt, is van belang.
Tijdens de aanleg kunnen bijvoorbeeld diepploegen, frezen, het graven van plantgaten en de aanleg van drainage, watergangen en beheerpaden de bodem verstoren. Later kunnen boomwortels archeologische lagen en structuren aantasten.
Ook veranderingen in de waterhuishouding en de chemische samenstelling van de bodem kunnen gevolgen hebben voor de conservering van bijvoorbeeld hout, leer en andere organische resten. Omvallende bomen kunnen met hun wortelplaat archeologische lagen lostrekken. Dit risico kan toenemen wanneer extreem weer, zoals droogte en zware stormen, vaker of heviger voorkomt. Houtoogst en het gebruik van zware machines kunnen ook schade veroorzaken.
Bos kan een archeologische vindplaats soms juist indirect beschermen, bijvoorbeeld doordat intensieve landbouw of bebouwing uitblijft en erosie wordt beperkt. Maar bomen bieden niet automatisch bescherming. De effecten hangen sterk af van de bodem, de boomsoorten, de waterhuishouding en het beheer.
Zo pak je het aan
Door archeologie vanaf het begin mee te nemen, wordt op tijd duidelijk welke waarden aanwezig zijn of kunnen worden verwacht en welke regels en procedures gelden. Er is dan meer ruimte om het plan aan te passen en eventueel onderzoek tijdig in te plannen. Zo verklein je de kans op onverwachte vertragingen en kosten.
1. Breng de regels en verwachtingen in beeld
Bekijk vroeg in de planvorming het omgevingsplan en de gemeentelijke archeologische beleidskaart. Zo krijg je zicht op mogelijke archeologische waarden en de regels die voor de locatie gelden.
2. Bepaal of onderzoek nodig is
Op basis van de regels, archeologische verwachting en geplande bodemingrepen wordt duidelijk of archeologisch onderzoek nodig is. Is dat het geval, plan dit dan tijdig in.
3. Pas het beplantingsplan zo nodig aan
Zijn er archeologische waarden of is de verwachting hoog? Kijk dan of je het plan daarop kunt aanpassen. Denk aan het ontzien van bekende, behoudenswaardige vindplaatsen, een andere locatie of manier van aanplanten, het vermijden van diepe grondbewerking en drainage of een zorgvuldige keuze van boom- en struiksoorten.
4. Denk ook na over het toekomstige beheer
Niet alleen de aanleg kan de bodem verstoren. Houd daarom ook rekening met de manier waarop later wordt gesnoeid, gedund en gekapt, het uitslepen of uitrijden van hout, het al dan niet verwijderen van stobben, beheer- en dunningspaden en het gebruik van zwaar materieel.
5. Behoud archeologische resten waar mogelijk in de bodem
Het uitgangspunt is dat behoudenswaardige archeologische resten tijdens én na de bosaanplant zoveel mogelijk in de bodem behouden blijven. Is dat niet mogelijk, dan kan het bevoegd gezag bepalen dat de resten door middel van archeologisch onderzoek moeten worden gedocumenteerd.
Kort samengevat
Ga je aan de slag met bosaanplant? Bekijk dan vroeg in het proces het omgevingsplan en de gemeentelijke archeologische verwachtings- en beleidskaart. Zo weet je welke archeologische waarden aanwezig kunnen zijn en of onderzoek nodig is.
Heb je vragen over archeologie of twijfel je over de juiste aanpak Neem dan contact op met gemeente- of regioarcheoloog.
Een vraag over archeologie?
Werk je bij een gemeente in Overijssel en heb je een vraag over archeologie bij bosaanplant of een andere ruimtelijke ontwikkeling? Neem dan contact op met het Steunpunt Cultureel Erfgoed Overijssel. We denken graag met je mee over een passende vervolgstap.